Power optimizer: wanneer is hij echt zijn geld waard?

Een power optimizer is een klein kastje achter elk zonnepaneel dat de opbrengst per paneel apart bijstuurt. Nuttig zijn ze vooral in één situatie: wanneer een deel van uw dak in de schaduw ligt. Ligt uw dak vrij, dan volstaat een gewone string-omvormer en betaalt u voor optimizers die weinig opleveren.

In de praktijk zijn er twee merken die volledig rond optimizers gebouwd zijn. SolarEdge levert optimizers standaard mee: bij dat merk zijn ze verplicht en zit elk paneel er automatisch aan. Tigo is de andere aanpak: losse optimizers die u selectief bijplaatst op enkel de panelen met een schaduwprobleem, ongeacht welke omvormer u heeft. Daarnaast biedt Huawei optimizers aan als optionele add-on voor probleempanelen.

Even rechtzetten, want we hebben het hier jaren fout gehad: Enphase maakt geen power optimizers maar micro-omvormers. Dat is een ander systeem. Waar een optimizer de gelijkstroom nog naar één centrale omvormer stuurt, zet een micro-omvormer de stroom meteen per paneel om naar wisselstroom.

De calculator wordt geladen…

Hoe werkt een power optimizer?

Een power optimizer wordt onder elk zonnepaneel geplaatst, tussen het paneel en de omvormer. Per paneel hangt er één. Het kastje zet zelf geen stroom om: dat blijft de taak van de omvormer. Wat de optimizer wel doet, is de gelijkstroom van dat ene paneel op zijn ideale werkpunt houden.

Dat werkpunt heet het maximum power point (MPP): het vermogen waarbij een paneel op dat moment het meeste levert. Een gewone omvormer zoekt dat punt voor de hele reeks panelen samen. Panelen in een string staan in serie, dus bepaalt het zwakste paneel de opbrengst van de hele reeks. Een blad, een vuiltje of een schaduwrand op één paneel trekt zo de rest mee omlaag.

Een optimizer haalt dat paneel uit die keten en laat het apart presteren. Concreet levert dat op:

• Meer opbrengst wanneer panelen ongelijk belicht worden (schaduw, verschillende dakhellingen of oriëntaties)
• Monitoring per paneel, zodat een zwak of defect paneel meteen opvalt
• Extra veiligheid: bij SolarEdge valt de spanning per paneel terug naar zowat 1 volt zodra de omvormer uitgeschakeld wordt

Optimizer, micro-omvormer of gewone omvormer?

Er zijn drie manieren om uw panelen op de omvormer aan te sluiten. Welke het beste past, hangt bijna volledig af van de schaduw op uw dak.

Systeem	Optimalisatie per paneel	Prijs	Wanneer kiezen
Gewone string-omvormer	Nee, per reeks	Laagste	Dak vrij, weinig of geen schaduw
Power optimizer	Ja, gelijkstroom per paneel	Midden	Schaduw op een deel, of meerdere dakvlakken
Micro-omvormer	Ja, meteen wisselstroom per paneel	Hoogste	Veel of complexe schaduw, veiligheid voorop

Optimizers zitten er qua prijs en werking tussenin: ze halen een groot deel van het voordeel van micro-omvormers binnen, maar tegen een lagere meerkost omdat het omzetten centraal blijft. Micro-omvormers gaan nog een stap verder bij zware schaduw, maar zijn de duurste keuze. Onze pagina over micro-omvormers gaat daar dieper op in.

Welke merken maken power optimizers?

De keuze is eenvoudiger dan de markt doet uitschijnen. Twee namen bepalen wat u realistisch geïnstalleerd krijgt in Vlaanderen.

SolarEdge is de bekendste. Bij dit Israëlische merk zijn de optimizers (de S440 en S500) geen optie maar verplicht: elke SolarEdge-installatie werkt met optimizers op elk paneel, met paneelmonitoring en de veiligheidsuitschakeling als vast onderdeel. SolarEdge staat in ons omvormeroverzicht in de premiumklasse. Lees onze volledige SolarEdge review voor de sterke en zwakke punten.

Tigo pakt het omgekeerd aan. Hun TS4-optimizers plaatst u selectief, op enkel de panelen die last hebben van schaduw, en ze werken achter zowat elke gewone omvormer. Ideaal dus als maar twee of drie panelen een probleem hebben en de rest vrij ligt: u lost het knelpunt op zonder de hele installatie op optimizers te zetten.

Daarnaast biedt Huawei, marktleider in Vlaanderen, optionele optimizers aan bij zijn omvormers, opnieuw enkel voor probleempanelen. SMA kiest voor een softwareoplossing (ShadeFix) in plaats van hardware-optimizers. En om het nog eens duidelijk te zetten: Enphase hoort in dit rijtje niet thuis, want dat merk maakt micro-omvormers.

Selectieve of volledige optimalisatie?

De belangrijkste vraag is niet welk merk, maar hoeveel panelen u wilt optimaliseren. Twee scenario's:

• Selectief: schaduw op slechts twee of drie panelen (een schouw, een dakkapel, een boom in de hoek). U plaatst dan enkel daar optimizers, bijvoorbeeld met Tigo of Huawei. Goedkope, gerichte oplossing.
• Volledig: elk paneel krijgt een optimizer. Dat is de SolarEdge-aanpak. U betaalt meer, maar krijgt paneelmonitoring en veiligheid over de hele installatie.

Ligt uw dak grotendeels vrij, dan is selectief bijna altijd het slimste. Volledige optimalisatie loont pas echt bij dakvlakken met verschillende oriëntaties, terugkerende schaduw over de dag, of wanneer u de monitoring per paneel bewust wilt.

De calculator wordt geladen…

Wat kosten power optimizers?

Power optimizers zijn goedkoper dan micro-omvormers, maar ze blijven een meerkost bovenop een gewone installatie. Bij SolarEdge zitten de optimizers in de all-in prijs verwerkt: zo'n installatie kost, geplaatst en gekeurd, enkele honderden euro's meer dan een vergelijkbare string-installatie, soms meer, afhankelijk van de installatiegrootte. Bij een selectieve aanpak met een handvol Tigo- of Huawei-optimizers op de probleempanelen blijft de meerkost meestal beperkt tot enkele honderden euro's, plaatsing inbegrepen.

Of die meerkost loont, hangt af van uw schaduw. Op een paneel dat een deel van de dag in de schaduw ligt, kan optimalisatie de opbrengst 10 tot 25 procent verhogen. Een voorbeeld: liggen drie van uw twaalf panelen elke namiddag deels in de schaduw, dan wint u met optimizers op die drie panelen jaarlijks een paar honderd kWh terug. Op een installatie zonder schaduw is die winst verwaarloosbaar: dan betaalt u voor iets wat nauwelijks werkt.

Monitoring per paneel

Omdat elke optimizer zijn eigen paneel apart meet, ziet u in de app precies hoe elk paneel presteert. Zakt er één weg door vuil, een defect of onverwachte schaduw, dan valt dat meteen op. Bij een gewone string-omvormer ziet u enkel het totaal en merkt u een zwak paneel vaak pas als de jaaropbrengst tegenvalt.

Garantie op power optimizers

Power optimizers gaan lang mee en de garantie is navenant. SolarEdge geeft 25 jaar garantie op zijn optimizers, tegenover 12 jaar op de omvormer zelf. Dat is een van de langste hardwaregaranties in de sector en fors meer dan de 5 tot 10 jaar die omvormermerken standaard bieden. Meer daarover leest u op onze pagina over garantie.

Valt een optimizer uit, dan blijft de rest van de installatie gewoon doorwerken: enkel het paneel met de defecte optimizer levert even niets. Zoals overal geldt de garantie niet bij verkeerde installatie, eigen aanpassingen, blikseminslag, brand of overstroming. Registreer uw installatie bij de fabrikant, want dat is bij sommige merken een voorwaarde om de volle looptijd te behouden.

Veelgestelde vragen

Heb ik power optimizers nodig?

Alleen als een deel van uw dak in de schaduw ligt of als u meerdere dakvlakken met verschillende oriëntaties heeft. Ligt uw dak vrij, dan leveren optimizers te weinig extra op om de meerkost te rechtvaardigen en volstaat een gewone string-omvormer.

Wat is het verschil tussen een power optimizer en een micro-omvormer?

Een optimizer stuurt de gelijkstroom per paneel bij en laat het omzetten over aan één centrale omvormer. Een micro-omvormer zet de stroom meteen per paneel om naar wisselstroom, zonder aparte omvormer. Micro-omvormers presteren iets beter bij zware schaduw, maar zijn duurder.

Maakt Enphase power optimizers?

Nee. Enphase maakt micro-omvormers, geen power optimizers. De echte optimizermerken op de Belgische markt zijn SolarEdge (verplicht bij elke SolarEdge-installatie) en Tigo (selectief bij te plaatsen), met Huawei als optionele add-on voor probleempanelen.

Kan ik optimizers op maar enkele panelen zetten?

Ja, met losse optimizers zoals Tigo of Huawei plaatst u ze enkel op de panelen met een schaduwprobleem. Bij SolarEdge kan dat niet: daar krijgt elk paneel er standaard één.

Hoelang gaan power optimizers mee?

SolarEdge geeft 25 jaar garantie op zijn optimizers, ongeveer even lang als de levensduur van de zonnepanelen zelf. Ze gaan doorgaans langer mee dan de centrale omvormer, die na 10 tot 15 jaar vervangen kan moeten worden.