Stroomuitval en zonnepanelen: blijven ze werken?

Nee. Ook niet met een thuisbatterij, tenzij uw installatie aparte back-uphardware heeft: een back-upbox, gateway of omschakelaar, of een hybride omvormer met een apart bekabelde back-uputgang en de bijhorende schakeling. Zonnepanelen die op het net zijn aangesloten, vallen bij een stroomuitval of panne gewoon mee uit, ook als de zon volop schijnt, en de batterij die ernaast hangt gaat netjes mee uit.

Dat verrast veel mensen, want steeds meer nieuwe installaties krijgen meteen een thuisbatterij. Maar die batterijen worden verkocht voor het zelfverbruik, niet voor noodstroom. Of een batterij bij een panne stroom levert, hangt niet af van de batterij zelf, maar van die extra hardware. Bij de meeste merken is dat een apart product dat u uitdrukkelijk moet bestellen en laten bekabelen.

Waarom werken zonnepanelen aangesloten op het net niet bij stroomuitval?

Dit omwille van twee redenen, één technische en veiligheidsgerelateerde en één wettelijke.

Technisch en veiligheid

Om elektriciteit te leveren heeft de omvormer van uw zonnepanelen het net nodig. Hij zet de gelijkstroom van de panelen om naar wisselstroom die exact gelijk loopt met het net, op dezelfde spanning en dezelfde 50 hertz. De hoeveelheid elektriciteit die zonnepanelen produceren is niet altijd gelijk: het teveel gaat terug het net op voor andere verbruikers, en wanneer de panelen te weinig produceren, vult het net het verschil aan zodat uw apparaten correct blijven werken. Het net is dus tegelijk buffer en maatstaf.

Zonder dat net zou de spanning in uw huis alle kanten op gaan: zakken als u de waterkoker aanzet terwijl er een wolk voor de zon schuift, pieken als de zon fel schijnt en er niets verbruikt wordt. Elektrische apparaten kunnen daar ernstige schade van krijgen, en daarom stopt een gewone omvormer. De hoofdschakelaar uitzetten om de panelen "voor uzelf" te laten draaien, helpt dus niet. Wat weinig mensen weten: de panelen zelf blijven wel spanning opwekken zolang er licht op valt, dus de kabels tussen dak en omvormer staan overdag nog onder spanning, ook tijdens een panne.

Wettelijk

Bij stroomuitval wordt aangenomen dat er geen elektriciteit aanwezig is op het net. Zonnepanelen leveren hun teveel aan stroom echter terug aan dat net. Indien ze stroom blijven leveren bij een stroomuitval, riskeren de technici van Fluvius geëlektrocuteerd te worden wanneer zij werken aan een kabel die ze spanningsloos wanen.

Om dit te voorkomen moet elke omvormer verplicht uitschakelen bij stroomuitval, ook die van een thuisbatterij. Synergrid, de federatie van de Belgische netbeheerders, legt dat vast in het technisch voorschrift C10/11: zakt de spanning onder 80 procent van 230 volt, dan moet de omvormer binnen 200 milliseconden van het net, en voor een eilandsituatie waarbij er nog spanning lijkt te staan, geeft de norm EN 62116 hem 2 seconden. Het AREI vraagt daarbovenop dat een installatie tot 30 kVA binnen 5 seconden ook fysiek van het net gescheiden is.

Komt de stroom terug, dan wacht de omvormer minstens 60 seconden tot het net stabiel is en bouwt hij zijn vermogen geleidelijk op; u hoeft niets te doen. Valt uw omvormer uit terwijl het licht in huis gewoon brandt, dan is er geen panne maar meestal een te hoge spanning in de straat. Meld dat bij Fluvius: raakt het niet binnen 30 dagen opgelost, dan kunt u een compensatie krijgen (zie de uitleg van Fluvius over uitvallende omvormers).

Welke hardware hebt u nodig voor noodstroom?

Een installatie met back-uphardware doet bij een panne twee dingen, in deze volgorde: een schakelaar koppelt uw woning (of een deel ervan) los van de straat, en pas dan vormt de omvormer zelf een klein net op 230 volt en 50 hertz, gevoed door batterij en panelen. Die schakelaar zit in de omvormer zelf (bij omvormers met een ingebouwde back-uputgang) of in een aparte box of gateway naast de verdeelkast. U komt drie vormen tegen.

Vorm	Wat blijft werken
Noodstopcontact op de omvormer	Eén stopcontact of kring, vaak handmatig, soms alleen zolang de zon schijnt
Back-uputgang op de hybride omvormer	Een aparte noodstroomkring met de toestellen die u uitkiest (gedeeltelijke back-up)
Back-upbox of omschakelaar voor de hele verdeelkast	Het hele huis, binnen de grenzen van het vermogen van omvormer en batterij (volledige back-up)

Het noodstopcontact is eigenlijk geen back-up van uw woning. Fronius bouwt het in alle GEN24-omvormers in als PV Point: tot 3 kW op één apart stopcontact, zelfs zonder batterij, zolang de panelen genoeg leveren. Dat stopcontact staat alleen onder spanning tijdens een panne, u steekt er dan zelf de diepvries in, en het duurt tot 15 seconden voor het actief wordt. SMA heeft op de Sunny Boy Smart Energy iets gelijkaardigs, de Secure Power Supply: één stopcontact tot 3,68 kW dat u met de hand inschakelt.

Bij een back-uputgang (vaak "BACK-UP", "EPS" of "LOAD" genoemd) trekt de elektricien vanaf de hybride omvormer een aparte noodstroomkring in de zekeringkast. Alleen wat daarop hangt, blijft werken. Voor de meeste gezinnen is dit de verstandigste keuze: u beschermt wat ertoe doet, zonder dat een warmtepomp of laadpaal uw batterij in een uur leegtrekt.

Een volledige back-up zet een omschakelaar tussen de straat en uw hele verdeelkast. Die moet de volle stroom van uw aansluiting dragen, 63 tot 100 ampère naargelang het merk, en is dus een groter en duurder toestel. Het huis blijft aan zolang het verbruik onder het vermogen van omvormer en batterij blijft; koken, bakken en de auto laden tegelijk lukt meestal niet.

De panelen op de hybride omvormer blijven bij de meeste systemen tijdens de panne meewerken: ze voeden de noodstroomkring en laden de batterij bij, zoals Huawei, SMA, GoodWe, FoxESS en Enphase in hun handleidingen beschrijven. Wat wel sterk verschilt, is de snelheid van de omschakeling en of de back-up driefasig is.

Omschakeltijd: milliseconden of seconden

Onder de 20 milliseconden merkt u niets: router en pc blijven draaien. Duurt het enkele seconden, dan valt het licht even weg, start de modem opnieuw op en moet de cv-ketel herstarten. Fronius zegt in zijn handleiding zelfs uitdrukkelijk dat zijn back-up geen UPS is voor computers. Let ook op de fabrieksinstellingen: bij Huawei staat de snelste schakelmodus van de SmartGuard standaard uit, bij de SMA Sunny Tripower Smart Energy de hele back-upfunctie, en bij FoxESS de EPS-uitgang.

Driefasig of eenfasig

Bij Tesla krijgt op een driefasige woning maar één fase back-up. Andere systemen leveren wel drie fasen, maar met een grens per fase: een derde van het vermogen bij de SMA Sunny Tripower Smart Energy, de helft bij Deye. Of uw net 3N400V of 3x230V is, speelt ook mee, want veel driefasige hybrides werken alleen op 3N400V (zie de hybride omvormer).

Welke back-upoplossing biedt elk merk?

Wat elk merk zelf als back-uphardware aanbiedt, volgens zijn eigen productpagina's, datasheets en handleidingen. Waar de fabrikant iets niet vermeldt, staat "niet gevonden".

Merk	Back-uphardware	Gedeeltelijk of volledige woning	Achteraf toe te voegen
Huawei (LUNA2000)	SmartGuard (S0, T0); ouder: Backup Box-B0/B1	Beide met SmartGuard (63 A); Backup Box gedeeltelijk	Ja, SmartGuard ook bij oudere Huawei-omvormers (firmware-update)
SMA (Home Storage)	Secure Power Supply-stopcontact of SMA Backup 1P (Sunny Boy Smart Energy); ingebouwde back-uputgang (Sunny Tripower Smart Energy); SMA Backup (Tripower Hybrid X)	Eén stopcontact, gedeeltelijk of volledig, naargelang het model	Ja bij de Sunny Boy Smart Energy
GoodWe (Lynx)	BACK-UP-uitgang op ET, EH en ES; STS-schakelaar bij de ESA	Gedeeltelijk; volledig met de ESA	Ja, met SBP of BT naast een bestaande installatie
Sungrow	Back-uppoort op SH-RS en SH-RT; ingebouwde 63 A-bypass op de SH-T	Gedeeltelijk; volledig met de SH-T	Niet gevonden
SolarEdge	Home Backup Interface (1-fase of 3-fase), met Home Hub- of Nexis-omvormer	Beide	Ja met Home Hub of Nexis
Enphase	IQ System Controller 3 INT, met IQ Battery 5P	Beide	Ja bij IQ7- en IQ8-systemen
Tesla	Backup Gateway 2, met Powerwall 3	Beide	Ja, ook met bestaande panelen (AC-gekoppeld)
Sigenergy	Sigen Energy Gateway (Home of HomePro), met SigenStor	Beide	Ja, ook naast bestaande panelen
Fronius	PV Point en PV Point Comfort (ingebouwd); Full Backup met Backup Controller of Backup Switch	Eén kring of volledig	Ja bij de GEN24 (batterij en Full Backup later)
FoxESS	EPS-uitgang op H1, KH en H3; EPS BOX-SP (1-fase) en EPS BOX PRO-HC (3-fase)	Gedeeltelijk via EPS; volledig met de box	Niet gevonden
AlphaESS	Backup Port op de SMILE-G3; Backup Box (32 A) en Backup Box-PLUS (63 A)	Gedeeltelijk; volledig met de box	Ja met de AC-gekoppelde SMILE-G3-B5
Deye	Ingebouwde omschakeling naar de LOAD-uitgang	Gedeeltelijk (max. 45 A doorvoer bij LP3)	Ja, ook naast een bestaande installatie (AC-koppeling)
BYD	Geen eigen back-uphardware: hangt af van de omvormer waarmee de batterij werkt	Volgens de omvormer (bijvoorbeeld Fronius GEN24 Plus)

Omschakeling, bijladen en fasen per merk:

Merk	Omschakeling	Panelen laden bij tijdens de panne	1-fase / 3-fase
Huawei (LUNA2000)	Automatisch; SmartGuard tot 20 ms (MAP0, snelle modus staat standaard uit), tot 100 ms (M1/MB0); Backup Box onder 3 s	Ja	Beide; Backup Box-B1 heeft een eenfasige uitgang
SMA (Home Storage)	Stopcontact handmatig; Backup 1P automatisch na instelbare wachttijd (standaard 5 s); Tripower Smart Energy 30 ms tot 10 s (back-up staat standaard uit)	Ja	Beide; Tripower Smart Energy max. een derde van het vermogen per fase
GoodWe (Lynx)	Automatisch, onder 10 ms (STS tot 4 ms)	Ja	Beide; ET G2 volledig ongebalanceerd
Sungrow	Automatisch, onder 10 ms (SH-RT-20 onder 20 ms)	Panelen voeden mee; bijladen niet gevonden	Beide; SH-T volledig ongebalanceerd
SolarEdge	Automatisch, onder 3 s	Panelen produceren mee (alleen op Home Hub/Nexis)	Beide
Enphase	Automatisch, 0 ms zolang het batterijvermogen groter is dan het verbruik	Ja	Beide
Tesla	Automatisch; tijd niet gevonden	Ja (panelen op de Powerwall 3 zelf)	Op een 3-fase-woning krijgt maar één fase back-up
Sigenergy	Automatisch, 0 ms zolang het vermogen volstaat	Panelen voeden mee; bijladen niet gevonden	Beide; 3-fase tot 30 kW, ongebalanceerd
Fronius	PV Point tot 15 s; Full Backup tot 10 s (onder 20 ms met Backup Controller 63A); Backup Switch handmatig	Ja; PV Point werkt zelfs zonder batterij	Beide (Primo 1-fase, Symo 3-fase)
FoxESS	EPS automatisch onder 10 ms (standaard uitgeschakeld); box onder 3 s, sommige boxen standaard handmatig	Panelen voeden mee; bijladen niet gevonden	Beide
AlphaESS	Automatisch, onder 20 ms volgens de handleiding	Niet gevonden	Beide
Deye	Automatisch; tijd niet gevonden	Ja (instelbaar)	Beide; 3-fase max. de helft van het vermogen per fase
BYD	Volgens de omvormer (bijvoorbeeld Fronius GEN24 Plus)

Bron: productpagina's, datasheets en handleidingen van de fabrikanten, geraadpleegd in oktober 2026. Modellen en firmware veranderen; vraag uw installateur naar de datasheet van het exacte model in uw offerte.

Nog een paar dingen die opvallen:

• Tesla verkoopt de Powerwall in België nog niet zelf: de Belgische pagina van Tesla zegt letterlijk dat hij hier nog niet besteld kan worden.
• Enphase noemt België uitdrukkelijk in zijn planningsgids voor back-up.
• Sungrow vraagt in de handleiding van de SH-RS voor de off-grid-functie een TN-net, terwijl de meeste Vlaamse woningen een TT-net hebben. Laat de installateur tonen hoe hij dat oplost.

Hebt u al zonnepanelen?

Dan is de vraag of uw bestaande omvormer tijdens een panne mee kan draaien met de nieuwe batterij. Meestal niet: dan blijven uw oude panelen uit en levert alleen de batterij (en wat op de nieuwe hybride omvormer hangt).

• Blijft uit: bij Fronius (het back-upnet draait op 53 hertz, andere omvormers synchroniseren niet), bij Sungrow (volgens de handleiding niet beschikbaar in Europa) en bij SolarEdge, waar alleen Home Hub- en Nexis-omvormers tijdens de back-up produceren.
• Kan onder voorwaarden: Enphase (via een contactor op de System Controller), Tesla (via frequentieverschuiving, mits correct bemeterd), FoxESS (aparte ingang op de EPS BOX-SP, als de omvormer frequentiesturing kent), Deye (via de GEN-poort, afhankelijk van de firmware), Sigenergy (alleen via de Smart Port, na verificatie door Sigenergy) en SMA (enkel bepaalde SMA-omvormers).
• Niet gedocumenteerd: Huawei en AlphaESS. Ga er dan niet van uit dat het werkt.

Kan de back-up bij uw systeem niet achteraf bij, vraag het dan bij de aankoop: een omvormer vervangen om later noodstroom te krijgen is zelden de moeite waard.

De calculator wordt geladen…

De uitzondering: een stekkerbatterij met eigen stopcontact

Een plug-in thuisbatterij hangt via een stopcontact aan uw huisnet en gaat bij een panne mee uit. Een paar modellen hebben wel een eigen stopcontact op de behuizing dat dan blijft werken; Test-Aankoop noteert dat bijvoorbeeld bij de Marstek Venus 3.0, tot 2.500 W. Zo'n batterij voedt alleen wat u er rechtstreeks in steekt, met een verlengkabel naar de koelkast bijvoorbeeld, en nooit uw huiskringen. Voor huurders en appartementsbewoners, die niet zomaar aan de verdeelkast mogen komen, is dat vaak de enige haalbare noodstroom.

Valt de stroom in Vlaanderen eigenlijk vaak uit?

U leest soms dat noodstroom een groot voordeel is, gezien de problemen met het Belgische elektriciteitsnet. De cijfers nuanceren dat. Volgens het jaarrapport van de Vlaamse Nutsregulator zat een Vlaamse netgebruiker in 2025 gemiddeld 21 minuten en 52 seconden zonder stroom door storingen op het net.

Oorzaak van de storing	Zonder stroom per netgebruiker	Herstel gemiddeld
Laagspanningsnet (uw straat)	10 min 12 s	3 u 48 min
Middenspanningsnet (hogerop)	11 min 5 s	35 min
Hoogspanningsnet	35 s
Totaal	21 min 52 s

Bron: Vlaamse Nutsregulator, rapport over de kwaliteit van de dienstverlening van de netbeheerders, cijfers 2025.

Een defect in uw eigen straat is zeldzaam (het trof ongeveer 1 op 23 netgebruikers), maar duurt dan gemiddeld bijna vier uur, omdat er een ploeg moet uitrukken. Een storing hogerop treft meer straten tegelijk, maar was gemiddeld na 35 minuten opgelost. Duurt een niet-geplande storing langer dan vier uur, dan betaalt Fluvius een gezin op aanvraag 35 euro, plus 20 euro per extra blok van vier uur; u vraagt dat aan binnen 30 kalenderdagen via de website van Fluvius.

Een echte black-out is uitzonderlijk. Op 28 april 2025 om 12.33 uur viel in Spanje en Portugal binnen enkele seconden het volledige net weg; volgens het eindrapport van ENTSO-E, de koepel van de Europese transmissienetbeheerders, duurde het herstel 12 uur in Portugal en 16 uur in Spanje. Het was er middag en de zon scheen, maar wie zonnepanelen zonder back-up had, zat net zo goed in het donker als de buren.

Financieel verdient u noodstroom in Vlaanderen dus niet terug. Maar wie thuis werkt, een volle diepvries heeft of een kelder die zonder dompelpomp onderloopt, koopt er gemoedsrust mee, en dat mag iets kosten. Hangt iemand in het gezin af van een medisch toestel, vraag dan de leverancier van het toestel naar een eigen batterij of UPS.

Welke toestellen zet u op de noodstroomkring?

Stel één vraag: wat gaat er stuk of loopt er onder als de stroom vier uur wegvalt? Meestal zijn dat koelkast en diepvries, de cv-ketel met circulatiepomp (ook een gasketel heeft stroom nodig), router en modem, wat verlichting, en een dompelpomp of putpomp.

Formule: reserve in de batterij (kWh) / gemiddeld verbruik op de noodstroomkring (kW) = aantal uren. Dat lijstje verbruikt samen gemiddeld zo'n 0,2 à 0,3 kW. Met een batterij van 10 kWh en een reserve van 30 procent (3 kWh) komt u dus aan ongeveer 10 uur, en overdag laden de panelen bij. Hangt er een warmtepomp van 2 kW mee op de kring, dan is dezelfde reserve na anderhalf uur op. Warmtepomp, kookplaat, oven, droogkast en laadpaal horen dus niet op een gedeeltelijke back-up.

Die reserve stelt u zelf in; op nul is de batterij leeg net wanneer u ze nodig hebt, twintig à dertig procent is een redelijk vertrekpunt. Vraag ook of het systeem een zwartstart (black start) kan, dus opnieuw opstarten na een volledige uitval. Huawei beschrijft die procedure in de handleiding van de SmartGuard en BYD ondersteunt ze op zijn batterijen, maar niet elke fabrikant vermeldt het.

'Off grid' zonnepanelen

Zonnepanelen die volledig onafhankelijk werken, ook wel 'off grid' genaamd, blijven probleemloos verder werken bij stroomuitval, alsook alle elektrische toestellen. Dit type installatie komt voor op afgelegen plaatsen waar geen elektriciteitsnet bestaat. In vele gevallen gebruikt het ook een batterij, om het teveel aan elektriciteit op te slaan zodat er ook 's avonds en 's nachts stroom beschikbaar is.

In Vlaanderen ziet u dat hooguit bij een afgelegen tuinhuis. Een gewone woning van het net halen is geen goed plan: in december leveren uw panelen maar een fractie van hun zomeropbrengst, en een batterij om daar weken mee rond te komen is onbetaalbaar.

Welke regels gelden er voor een back-upinstallatie?

De omschakelaar moet volgens het AREI op alle geleiders werken, in een gewone woning ook op de nulgeleider, en mag het net en uw eigen bron nooit ongewild parallel zetten; C10/11 spreekt van break-before-make. Draait uw huis op de batterij, dan moet uw differentieel u nog altijd beschermen, en daarvoor legt de back-upbox in eilandbedrijf vaak zelf een verbinding tussen nul en aarde. C10/11 laat dat toe, op voorwaarde dat die verbinding weer open en vergrendeld is zodra u terug op het net zit. Werk voor een elektricien dus, geen doe-het-zelfproject.

Batterij, omvormer, back-upbox en noodstroomkring gaan mee door de AREI-keuring, de installatie wordt aangemeld bij Fluvius en de toestellen moeten op de C10/26-lijst van Synergrid staan (zie keuring en wetgeving van een thuisbatterij). Een installateur die de back-up "nadien nog even aansluit" zonder nieuwe keuring of aangepast eendraadsschema, levert half werk.

Wat kost noodstroom bij zonnepanelen?

Thuisbatterijen zijn de voorbije jaren flink goedkoper geworden: een geplaatste thuisbatterij kost grofweg 200 tot 900 euro per bruikbare kWh inclusief btw, afhankelijk van het merk (zie de prijs van een thuisbatterij en onze rangschikking van thuisbatterijen). Voor back-up rekent u daar een meerprijs bovenop.

Hoeveel, hangt vooral af van de vorm. Een ingebouwde back-uputgang vraagt vooral een aparte noodstroomkring en wat werk in de zekeringkast. Een back-upbox voor de hele woning is een duurder toestel, omdat hij de volle stroom van uw aansluiting schakelt, en vraagt meer werk aan de verdeelkast, zeker als die oud of vol is. Vraag de back-up daarom als aparte lijn in de offerte, met de naam van de box of uitgang, zodat u offertes eerlijk kunt vergelijken.

Reken op 6% btw als uw woning minstens tien jaar oud is en dezelfde aannemer levert en plaatst; voor nieuwbouw en jongere woningen is het 21%, voor bedrijfsgebouwen gelden andere regels. Bouwt u nieuw, laat de noodstroomkring dan meteen voorzien, ook als de batterij pas later komt. Of de batterij zelf rendeert, rekenden we uit op zijn thuisbatterijen het waard.

Elektrische auto of generator?

Een elektrische auto met V2L (vehicle-to-load) werkt zoals een stekkerbatterij met eigen stopcontact: via een adapter aan de laadpoort hangt u een paar toestellen aan een verlengkabel. V2H (vehicle-to-home), waarbij de wagen via een bidirectionele laadpaal de woning voedt, staat in België nog in de kinderschoenen: weinig systemen zijn volledig gecertificeerd, en zo'n laadpaal valt onder dezelfde Synergrid-regels als elke omvormer.

Een generator blijft voor lange pannes het robuustste. Steek hem alleen nooit met een zelfgemaakte kabel met twee stekkers in een stopcontact: dan staat er spanning op de blote pinnen van die tweede stekker, en via uw installatie mogelijk ook op het net waar een technicus aan werkt. Laat een elektricien een omschakelaar met drie standen (net, nul, generator) plaatsen die op alle geleiders schakelt, en laat die mee keuren. Voor een kassa of server in een zaak aan huis volstaat bij een korte panne vaak een gewone UPS.

Wat vraagt u aan uw installateur?

• Welke back-uphardware zit er precies in de offerte: een back-uputgang op de omvormer, een box voor de hele woning, of niets?
• Welke kringen komen op de back-up, en is die eenfasig of driefasig?
• Hoe lang duurt de omschakeling volgens de datasheet, en staat de snelste modus aan?
• Op hoeveel procent staat de reserve voor een panne, en kan het systeem een zwartstart?
• Draaien mijn bestaande panelen mee tijdens een panne, of blijven ze uit?
• Kan de back-up later nog bij, als ik ze nu niet neem?